Όποιος θέλει να δεί την πραγματική εικόνα ενός σύγχρονου χρυσωρυχείου, μπορεί να επισκεφτεί ένα μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και να δεί μόνος του το πόσο καλό ή κακό είναι. Εάν επισκεφτούμε τα χρυσωρυχεία που λειτουργούν σήμερα στην Ευρώπη, ή ακόμη και στην Τουρκία, θα δούμε ότι τηρούνται ποιοτικές προδιαγραφές, πολύ πιο σημαντικές από τις υπόλοιπες βιομηχανίες. Εμείς το έχουμε ήδη κάνει αρκετές φορές (Τουρκία, Ισπανία, Φινλανδία). Επειδή αυτό φυσικά δεν είναι πάντα και για όλους εφικτό, μπορεί με άλλα μέσα να πάρει κάποια εικόνα (διαδύκτιο). Όμως, είναι το ίδιο αφελές και ανεύθυνο να πιστεύουμε οτιδήποτε ακούμε έτσι αλόγιστα είτε παρουσιάζει τα πράγματα απόλυτα αρνητικά είτε απόλυτα θετικά. Το πρόβλημα στην Ελλάδα, δεν είναι ότι η εξόρυξη χρυσού δεν είναι συμβατή με την προστασία του περιβάλλοντος, αλλά η άγνοια. Την οποία άγνοια «τρέφουν» διάφορες ισοπεδωτικές ιδεοληψίες και τρομακτικά επιχειρήματα που δεν αποδεικνύονται κάν.
Είναι καίριο να επισημάνουμε το πόσο σημαντικό είναι το γεγονός της ξεκάθαρης διαφοροποίησης της παρούσας εταιρίας Eldorado Gold από όλες τις προηγούμενες (μητρική εταιρία της Χρυσωρυχεία Θράκης Α.Ε. από το 2008), όπως και του νέου σχεδιασμόυ του έργου ο οποίος καταργεί την λίμνη τελμάτων. Έτσι πολύ απλά και επειδή φαίνεται ότι αυτό το στοιχείο (της λίμνης) αποτελεί το κύριο σημείο ένστασης κάποιας μερίδας της τοπικής και ευρύτερης κοινωνίας, εξαλείφεται ένας παράγοντας ρίσκου ατυχήματος (αστοχία φράγματος λίμνης τελμάτων), παρ’όλο που στις περιπτώσεις ατυχημάτων του παρελθόντος δεν γινόταν καν αποτοξικοποίηση του κυανιούχου νατρίου πρίν εναποτεθούν τα τέλματα στην λίμνη, και παρ’όλο που τα φράγματα που έχουν καταρρεύσει στο παρελθόν ωφείλονταν στην παλαιά κατασκευή και στην έλλειψη ανάλογης συντήρησης τους. Στοιχεία τεχνικά που αν δεν παρακολουθούνται και δεν αντιμετωπίζονται υπεύθυνα, αποτελούν κακή πρακτική για οποιουδήποτε είδους έργο. Η Eldorado Gold, μπορεί πολύ απλά να «μιλήσει» μέσω των έργων της σε άλλες χώρες (λειτουργεί 6 μεταλλεία χρυσού και 1 σιδήρου ανά τον κόσμο) και αποτελεί ξεκάθαρα την καλύτερη περίπτωση για το έργο του Περάματος. Είναι εισηγμένη σε 3 χρηματιστήρια παγκοσμίως (Τορόντο, Σίδνεϋ, Νέα Υόρκη) το οποίο αυτόματα σημαίνει αυστηρότατο και συνεχή έλεγχο σε κάθε της λειτουργία. Είναι υπόλογη όχι μόνο στον χρηματοπιστωτικό κόσμο αλλά και στις επιμέρους χώρες όπου δραστηριοποιείται. Είναι μια εταιρία του 21ου αιώνα και όχι του 19ου.
Το επιχείρημα του 12χρονου ή 15χρονου «αγώνα» κατά της εξόρυξης χρυσού, το οποίο εκφράζεται ως και αποτελεί ξεκάθαρα πολιτικό θέμα/τέχνασμα, καθίσταται άσχετο και άκαιρο πλέον όταν εν έτη 2011, έχουν μεσολαβήσει πολλές βελτιώσεις στην εξορυκτική βιομηχανία και τον τρόπο με τον οποίο αυτή λειτουργεί και συνεργεί με τις τοπικές κοινωνίες. Έχει για παράδειγμα προκύψει η νομοθεσία της ΕΕ με την Οδηγία Διάθεσης Μεταλλευτικών Αποβλήτων του 2006 (ΕΚ/21/2006, http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2006:102:0015:01:EN:HTML) η οποία δίνει σαφείς και ακριβείς παραμέτρους για την ασφαλή λειτουργία μονάδας εξόρυξης και επεξεργασίας χρυσού. Αυτή η οδηγία προσαρτήθηκε αυτούσια στην Ελληνική Νομοθεσία στις 25 Σεπτεμβρίου 2009, με την ΚΥΑ 39624, καλύπτοντας οποιαδήποτε νέα λειτουργία μεταλλείου που χρησιμοποιεί κυανιούχιο νάτριο (Βέλτιστη Διαθέσιμη Τεχνολογία, (Βέλτιστη Διαθέσιμη Τεχνολογία, http://ec.europa.eu/environment/waste/mining/bat.htm) και περιγράφοντας τα ακριβή βήματα και τις πρακτικές για κάθε στάδιο λειτουργίας.
Το μόνο που απομένει είναι σοβαρή και υπεύθυνη δουλειά από όλους τους αρμόδιους εμπλεκόμενους (εργαζόμενους, τοπικούς φορείς κλπ) για την ασφαλή λειτουργία του έργου και για την βέλτιστη διαχείρηση των ανταποδοτικών ωφελών υπο μορφή υπηρεσιών και παροχών για την βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων της τοπικής κοινωνίας. Και χωρίς να αναφερόμαστε κάν στις θέσεις εργασίας (άμεσες και έμμεσες) που στις μέρες μας αποκτούν –δυστυχώς- ακόμη μεγαλύτερη αξία, στην τόνωση της αγοράς από μία τέτοια δραστηριότητα και τις ευκαιρίες για νέες παράπλευρες δραστηριότητες, καθώς και στην ώθηση για νέες επενδύσεις κάθε είδους στην περιοχή μας. Η διαφορά είναι ότι πλέον κάθε παρέμβαση του ανθρώπου στο περιβάλλον από κάθε του δραστηριότητα θα πρέπει να είναι συμβατή με τις αυστηρές προδιαγραφές που υπάρχουν και που είναι αποτέλεσμα πολυετούς συνεργίας της τεχνολογίας με την οικολογία. Η ανάπτυξη δεν χρειάζεται να είναι εις βάρος του περιβάλλοντος, υπάρχουν μοντέλα στις χώρες του αναπτυγμένου κόσμου που το αποδυκνύουν. Για αυτές τις συνθήκες και προϋποθέσεις μιλάμε και στην περίπτωση του Περάματος.
Συγκεκριμένα για όσα αναπτύσσονται στην τοποθέτηση του Κου Τέντε:
Το περι παραχώρησης νερού δεν ισχύει γιατί πολύ απλά οι ανάγκες νερού του έργου καλύπτονται ως εξής: 93% ανακύκλωση νερού από τις φιλτρόπρεσσες και τις λίμνες υδατοσυλλογής και το υπόλοιπο από την υδρογεώτρηση που έχει γίνει σε περιοχή του έργου η οποία αντλεί νερό υφάλμυρο, επομένως ακατάλληλο για πόση ή άρδευση. Ωστόσο δεν υπάρχει πρόβλημα χρήσης αυτού του νερού στο εργοστάσιο επεξεργασίας του μεταλλεύματος. Είναι ευκαιρία να ξεκαθαριστεί και το θέμα του υδροφόρου ορίζονται που τόσες φορές έχει χρησιμοποιηθεί. Στην περιοχή του Περάματος ο υδροφόρος ορίζοντας βρίσκεται κάτω από τα 250 μέτρα βάθος. Πολύ χαμηλότερα από τα επίπεδα εκσκαφής και με απόλυτως καμία περίπτωση μόλυνσης του αφού μιλάμε για στερεό (αφυγραμμένο) και αποτοξικοποιημένο τέλμα (filter cake) μέσα σε στεγανοποιημένη περιοχή (υποχρέωση από την Ευρωπαϊκή νομοθεσία για απόλυτη προστασία) η οποία θα αποκατασταθεί πλήρως μετά το πέρας των εργασιών (ελάχιστη εγγυητική επιστολή 8 εκατομμυρίων ευρώ πρίν το ξεκίνημα του έργου). Η αποκατάσταση συνήθως συμπεριλαμβάνει δεντροφύτευση και πλήρη επαναχρησιμοποίηση του προσωρινά δεσμευόμενου χώρου μετά το πέρας των εργασιών. Τι νόημα και τι ποσοστό επιτυχίας θα μπορούσε να έχει η αποκατάσταση σε μια μολυσμένη, όπως ισχυρίζονται ορισμένοι, περιοχή; Ακόμα και να μπορούσε να διεισδήσει υγρό μέσα από την στεγανοποιημένη και μονωμένη περιοχή απόθεσης αφυγραμμένου τέλματος (filter cake), με ποια δύναμη θα μόλυνε τον υδροφόρο ορίζοντα εφόσον ήδη στην επιφάνεια τα επίπεδα του κυανιούχου νατρίου είναι στο 1ppm αρχικά και με την εν συνεχεία σταθερή αποικοδόμηση του (natural cyanide attenuation/degradation) αυτά να τείνουν προς το μηδέν; Επιπρόσθετα να σημειωθεί ότι η αποκατάσταση στον χώρο απόθεσης του αφυγραμμένου τέλματος στο Πέραμα θα ξεκινήσει πρίν το τέλος του έργου αφού όταν αποκτά πληρότητα μία περιοχή του χώρου απόθεσης, είναι έτοιμη για επικάλυψη με φυτικό χώμα και δενδροφύτευση ή ό,τι άλλο προκύψει από το -διαπραγματεύσιμο με τις τοπικές αρχές- σχέδιο αποκατάστασης στην πορεία.
Το νερό της περιοχής λοιπόν, όχι μόνο δεν «εκχωρείται» αλλά δεν είναι από μόνο του αρκετό ούτε για τους κατοίκους των 2 χωριών! Απόδειξη οι 3 επιπλέον γεωτρήσεις που έγιναν τα τελευταία χρόνια από την εταιρία με σκοπό την παροχή πόσιμου νερού για τα χωριά Πέραμα και Κόμαρο και οι οποίες είχαν δυστυχώς μικρή επιτυχία ως προς την ποσότητα του νερού που βρέθηκε.
Η μέθοδος INCO χρησιμοποιείται όντως με επιτυχία ως προς την αποτοξικοποίηση του κυανιούχου νατρίου πρίν εναποτεθεί το τέλμα στον τελικό χώρο απόθεσης, είτε αυτός είναι λίμνη είτε είναι χώρος απόθεσης στερεού απορρίματος. Αυτό που παραλείπεται από την παραπάνω ανάλυση του Κου Τεντε, είναι ότι τόσο το κυανιούχο νάτριο όσο και η αμμωνία καταλήγουν να είναι σε ποσότητες τόσο μικρές στο τελικό προϊόν που είναι αβλαβής για τον άνθρωπο και τη φύση. Είναι σαν να λέμε ότι το νερό του δικτύου που πίνουμε περιέχει χλώριο. Σημασία έχει η περιεκτικότητα και αυτό είναι που μετράει στην χημεία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η σχετικες νομοθεσίες θέτουν ξεκάθαρα όρια ασφαλείας στις περιεκτικότητες συγκεκριμένων ουσιών στα τελικά προϊόντα. Είναι αφελές να ισχυρίζεται κάποιος ότι με την διαδικασία καταστροφής των κυανιόντων δημιουργείται επιβλαβής ποσότητα αμμωνίας. Εάν αυτό ίσχυε τότε θα είχαμε εμφανές πρόβλημα στα εν λειτουργία χρυσωρυχεία της Ευρώπης τουλάχιστον. Όμως όλα τους λειτουργούν μέσα στη φύση, κοντά σε οικισμούς και δεν έχει παρουσιαστεί κανένα πρόβλημα μέχρι τώρα. Αυτό σε συνδυασμό με το ότι πρόκειται για μία καθόλα κλειστή διεργασία εξαλείφει κάθε περίπτωση υποβάθμισης της συγκεκριμένης περιοχής.
Συνεχείς δειγματοληψίες και εργαστηριακές αναλύσεις γίνονται καθημερινά σχεδόν, μέσα στο χρυσωρυχείο σε δείγματα τόσο από το έδαφος, τα επιφανειακά και υπόγεια νερά κλπ, όσο και από το αφυγραμμένο τέλμα.
Σχετικά με το εκπαιδευτικό/ενημερωτικό ταξίδι που έγινε στην πόλη Κίτιλα της Φινλανδίας τον περασμένο Μάρτιο, δεν νομίζω ότι κανένας από τους συμμετέχοντες το είδε ως «φιέστα». Είναι άδικο –τουλάχιστον- να στερούμε από όλους όσους συμμετείχαν να στηρίζουν τον ενθουσιασμό τους για την άψογη συνύπαρξη τουρισμού, περιβάλλοντος και εξόρυξης χρυσού, την οποία έζησαν από πρώτο χέρι. Αδιαμφησβήτητα έμεινε κάτι θετικό από την ανοιχτόμυαλη αντιμετώπιση των έμπρακτα ευαίσθητων για το περιβάλλον Φινλανδών, και το πώς αυτονόητα συνδυάζουν τον υψηλού επιπέδου τουρισμό πλάι σε μια επίσης υψηλού επιπέδου λειτουργία χρυσωρυχείου. Να σημειωθεί πως η τουριστική ανάπτυξη στην περιοχή προυπήρξε της εξόρυξης χρυσού η οποία ξεκίνησε το 2009 (http://www.agnico-eagle.com/Our-Business/Operating-Mines/Kittila/default.aspx).
Το κυάνιο δεν έξατμίζεται. Αυτό που εξατμίζεται είναι το υδροκυάνιο, του οποίου όμως ο σχηματισμός αποτρέπεται με την διατήρηση του pH μεταξύ 10-10.5. Το υδροκυάνιο αρχίζει να σχηματίζεται κάτω από το pH 9.2 περίπου. Ο σχηματισμός του μπορεί να γίνει μόνο στα σημεία του έργου όπου χρησιμοποιείται το κυανιούχο νάτριο, όπου σε μόνιμη βάση εκτός του ότι ρυθμίζεται το pH, μετρητές ασφαλείας ανιχνεύουν την ύπαρξη του. Το υδροκυάνιο ακόμη και στην υποθετική περίπτωση όπου θα σχηματίζονταν, είναι έντονα πτητικό και εξανεμίζεται αμέσως, αντιδρώντας με τα στοιχεία της ατμόσφαιρας με τα οποία αντιδρά ακαριαία και καταστρέφεται. Το ότι μπορεί να μεταφερθεί σε αποστάσεις 100χλμ, είναι τουλάχιστον ανακριβές.
Τέλος εάν επικαλεσθούμε πάλι την δήλωση του Πρωθυπουργού για το ότι το θέμα είναι απόφαση της τοπικής κοινωνίας, τότε πρέπει να βρεθεί τρόπος να μετρηθεί η πραγματική βούληση της τοπικής κοινωνίας μέσα από δημοκρατικές οδούς και όχι με αυταρχικές εμμονές που είναι προσκολλημένες στο παρελθόν και σε επιχειρήματα φανταστικών διαστάσεων. Ποιος δημοκρατικός άνθρωπος φοβάται ένα δημοψήφισμα; Επίσης δεν πρέπει να παραβλέπουμε ότι αυτή η δήλωση του Πρωθυπουργού είναι αναγνώριση μεγάλης ευθύνης στους τοπικούς διοικητικούς παράγοντες, που οφείλουν να αντιμετωπίζουν με την δέουσα σοβαρότητα κάθε προοπτική ανάπυξης για την περιοχή, όπως είναι και το επικείμενο έργο, το οποίο είναι ασφαλώς πρωτόγνωρων προδιαγραφών και επιπέδου τεχνικής κατάρτησης για την περιοχή και το ανθρώπινο δυναμικό της. Για να δεχθείς ή να απορρίψεις βέβαια κάτι πρέπει να το γνωρίζεις καλα. Και για να το γνωρίσεις και να το κατανοήσεις απαιτείται υπεύθυνη και πολύπλευρη μελέτη και καθαρή μάτια στον υπόλοιπο κόσμο.
Στη διάθεση σας για οποιοδήποτε διάλογο επάνω στο θέμα και οποιαδήποτε πληροφορία ή διευκρίνιση για τα στοιχεία και τις διαστάσεις του έργου χρυσού στο Πέραμα.
Με εκτίμιση
Γιάννης Μπαράς
-----------------------
Μηχανικός Διαχείρισης Περιβάλλοντος
και Υπεύθυνος Επικοινωνίας και Ενημέρωσης
ΧΡΥΣΩΡΥΧΕΙΑ ΘΡΑΚΗΣ Α.Ε.
Βενιζέλου 51
68100
Αλεξανδρούπολη
Τηλ: 25510-80987
Φαξ: 25510-35613
Κιν: 6957836125
www.tgm.gr
www.eldoradogold.com
