Οι σπόροι και τα βελανίδια από το Πετρίτσι της Νότιας Βουλγαρίας, που φυτεύτηκαν πριν από 21 χρόνια πειραματικά από το Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών Θεσσαλονίκης (ΙΔΕ) σε περιοχές της Θεσσαλονίκης και της Χαλκιδικής, έγιναν δέντρα ύψους 12 μέτρων, σχεδόν έτοιμα για την πρώτη αποφλοίωση. Και αν το «πείραμα» του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών (ΙΔΕ) εξελιχθεί σε συστηματική καλλιέργεια..φελλόδεντρων στη χώρα μας, ίσως απαλλάξει οριστικά τις ελληνικές επιχειρήσεις κρασιού από το υψηλό κόστος αγοράς φελλών από την Πορτογαλία, την Ισπανία, το Μαρόκο, ακόμα και την Αλγερία και αποδώσει υψηλά οικονομικά οφέλη στους καλλιεργητές του και στη χώρα.
«Η φελλοφόρος δρυς μαζί με την ελιά θεωρούνται ως τα πολυτιμότερα δένδρα της Μεσογείου, συχνά αποκαλούμενα “χρυσοφόρα” δένδρα. Η χρυσοφορία της οφείλεται στο φλοιό της με τις μοναδικές μονωτικές του ιδιότητες, την ελαστικότητά του και το μικρό βάρος.», εξηγεί ο δρ Γιάννης Σπανός, τακτικός ερευνητής του Ινστιτούτου Δασικών Ερευνών. Και συνεχίζει:
«Το κύριο προϊόν της φελλοφόρου δρυός είναι ο φελλός, που παράγεται από τον εξωτερικό φλοιό, ο οποίος αναπτύσσεται σε μεγάλο πάχος και αφαιρείται περιοδικά, αναπαραγόμενος από το δένδρο. Η αφαίρεση αρχίζει όταν το δένδρο έχει διάμετρο 20-25 εκ. και επαναλαμβάνεται κάθε 8-10 έτη, ως μία ηλικία 150-300 ετών. Η μέση παραγωγή φελλού σε παγκόσμια κλίμακα υπολογίζεται σε 150 χλγ. ξηρού βάρους φλοιού ανά στρέμμα και δεκαετία.»
Στην ερώτηση αν ο φελλός μπορεί επιφέρει υψηλά οικονομικά οφέλη στον καλλιεργητή ο κ. Σπανός τονίζει:
« Ο φελλός είναι ένα ασυναγώνιστο προϊόν με φυσικές και μηχανικές ιδιότητες: ελαφρότητα, αδιαπερατότητα, κακή αγωγιμότητα, αντοχή στην τριβή, ανθεκτικότητα στην καύση κ.ά. και έχει ευρείες εφαρμογές π.χ. σανδαλοποιία, οινοποιία, χειροτεχνία, οικοδομικές κατασκευές. Σήμερα μεγάλη ώθηση στην ευρύτερη χρήση του φελλού, έδωσε η δυνατότητα θρυμματισμού και άλεσης του φλοιού (φυσικού φελλού) και συγκόλλησης των τεμαχίων. Με τον τρόπο αυτό παράγονται και σύνθετα προϊόντα φελλού (θρυματοφελλός, composition cork), όπως συνθετικά μηχανών (φλάντζες), μονωτικές πλάκες (corkboard) που χρησιμοποιούνται ευρύτατα σε ψυγεία και πολλές κατασκευές για θερμική και ηχητική μόνωση. Δε βρέθηκαν μέχρι σήμερα υποκατάστατα στις βιομηχανίες κρασιού, φαρμάκων, αυτοκινήτων που να ανταγωνίζονται το φυσικό φελλό. Εξάλλου, η χημική βιομηχανία παραγωγής υποκατάστατων του φελλού βρίσκεται σε μειονεκτική θέση με την εξάντληση των αποθεμάτων πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα που αποτελούν τα βασικά υλικά παραγωγής.»
Στην ερώτηση αν υπάρχουν προοπτικές για την καλλιέργεια της Φελλοφόρου δρυός στην Ελλάδα απαντά:
«Στην Ελλάδα δεν υπάρχουν φυσικές συστάδες της φελλοφόρου δρυός. Ωστόσο, πολλές περιοχές έχουν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξή της και θα μπορούσαν να δημιουργηθούν τεχνητές φυτείες. Για τέτοιες φυτείες, κατάλληλες είναι οι παραθαλάσσιες, ημιορεινές και ορεινές περιοχές με μικρή διάρκεια ξηροθερμικής περιόδου.
Είναι προφανές ότι η δημιουργία φυτειών θα ήταν οικονομικά συμφέρουσα για τη χώρα μας. Θα μας εξασφάλιζε την παραγωγή ενός πολύ ακριβού υλικού και θα μείωνε σημαντικά τις εισαγωγές. Η κατασκευή εργοστασίου επεξεργασίας του φλοιού είναι απλή υπόθεση, με μικρό κόστος», αναφέρει ο κ. Σπανός, που μαζί με τον συνάδελφό του, τακτικό ερευνητή του ΕΘΙΑΓΕ και του ΙΔΕ δρα Παναγιώτη Πλατή κατέθεσαν πριν από λίγο καιρό στο υπουργείο Περιβάλλοντος ολοκληρωμένη πρόταση για την συνέχεια του εγχειρήματος. "Ακόμα δεν μας έχουν απαντήσει. Υπάρχει όμως μεγάλο ενδιαφέρον από αγρότες. Αν κάποιος θέλει να προμηθευτεί σπόρους και να ξεκινήσει να καλλιεργεί, ευχαρίστως θα τον βοηθήσουμε."
Ωστόσο η δημιουργία φυτειών αποκλειστικά και μόνο για παραγωγή φελλού είναι αποθαρρυντική εξαιτίας της μεγάλης καθυστέρησης εσόδων.
Για το λόγο αυτό, ο κ. Σπανός προτείνει τη δημιουργία συστάδων φελλοφόρου δρυός που συνδυάζουν την παραγωγή ποικίλων προϊόντων, όπως βοσκήσιμη ύλη, καυσόξυλα, κάρβουνο, φελλός, ξυλεία, βελανίδια, τανίνη και κτηνοτροφικά προϊόντα, ως το πιο κατάλληλο σύστημα χρήσης γης. Ενδεικτικά αναφέρει ότι ένα τέτοιο σύστημα χρήσης γης μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βοσκότοπος τα δύο πρώτα έτη και στο τρίτο έτος να σπαρθεί με δημητριακά, τα οποία θερίζονται το επόμενο έτος. Με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζεται εισόδημα από τα πρώτα έτη της φυτείας και όχι μετά από 20-25 έτη που θα αρχίσουν να παράγονται τα δασικά προϊόντα.
Η αειφόρος διαχείριση αυτών των συστημάτων, σύμφωνα με τις αρχές της πολυλειτουργικότητας, θα συμβάλλει στην προστασία του εδάφους, των υδάτων, της ατμόσφαιρας, καθώς και της ποικιλομορφίας των ειδών και των χαρακτηριστικών των δασικών τοπίων, αλλά και στην αύξηση του εισοδήματος των κατοίκων των ημιορεινών και ορεινών μειονεκτικών περιοχών. Ήδη τα πρώτα 1.600 φυτάρια, που παρήχθησαν από το ΙΔΕ θα χρησιμοποιηθούν για την περιβαλλοντική αποκατάσταση επιλεγμένων θέσεων των ορυχείων της περιοχής Πτολεμαΐδας της ΔΕΗ ΑΕ, με σκοπό τη δημιουργία ενός δασολιβαδικού συστήματος που θα βελτιώνει το τοπίο και θα αποφέρει εισόδημα από τα πρώτα έτη.
Πληροφορίες: Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών
570 06 Βασιλικά Θεσσαλονίκης
τηλ.: 2310 461171-2, e-mail: ispanos@
Μαλκοπούλου Μαρία
